Newsletter

Dołącz do nas na:
facebook  YouTube  Twitter

Analizy Norden Centrum

Nr 3 (32)/2016: Szwedzka polityka bezpieczeństwa w ruchu drogowym (Wojciech Lieder)

Bezpieczeństwo ruchu drogowego stanowi jeden z najważniejszych aspektów polityk transportowych. Porównując państwo do organizmu można śmiało stwierdzić, że infrastruktura drogowa wewnątrz niego pełni funkcję krwioobiegu. To właśnie żyły (drogi gminne, powiatowe, krajowe) i tętnice (drogi ekspresowe i autostrady) pozwalają sprawnie funkcjonować całemu organizmowi. Swoboda przemieszczania się i transportu towarów to wielkie osiągnięcie cywilizacyjne. Niesie ono jednak ze sobą szereg zagrożeń z zapobieganiem których, wedle statystyk europejskich, najlepiej radzą sobie Szwedzi. Analiza opowiada, na czym polega fenomen szwedzkiej polityki bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 2 (31)/2016: Inny w „Domu Ludu”. Wielokulturowość a dyskurs nacjonalistyczny we współczesnej Szwecji (Wiktoria Michałkiewicz)

"Dom Ludu" (folkhemmet) jest podstawową metaforą narodowotwórczą we współczesnej Szwecji (Lindeborg 2001). Pojęcie to określa relacje ekonomiczne, społeczne i ideologiczne wdrażane w Szwecji przez partię Socjaldemokratyczną od lat 20. XX wieku i jest wymieniane przez badaczy jako kluczowy element kształtujący i reprezentujący szwedzką tożsamość narodową. Celem artykułu jest analiza genezy metafory "Domu Ludu" w kontekście zmiany kulturowej jaka dokonała się w Szwecji w ciągu ostatnich trzydziestu lat, tj. przeobrażenia społeczeństwa homogenicznego kulturowo w społeczeństwo wielokulturowe. W pracy odnoszę się do istniejących badań z zakresu teorii narodu, których autorzy podkreślają znaczenie symbolicznego wymiaru dyskursu nacjonalistycznego w istniejących praktykach społecznych, łącząc je z metodologią właściwą socjologii języka – traktującą język jako praktykę społeczną, a jego element – dyskurs – jako symboliczne reprodukowanie praktyk komunikacyjnych i negocjowanie znaczeń w kontekście rzeczywistości społecznej.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 1 (30)/2016: Skala i efekty kryzysu imigracyjnego w państwach nordyckich (Wojciech Lieder)

Skala kryzysu imigracyjnego, który nasilił się w latach 2015-2016, odcisnęła duże piętno na krajach skandynawskich. W wyniku ogromnego zainteresowania imigrantów regionem nordyckim (w wyobrażeniach zbiorowych przybyszów Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja mienią się jednakowo jako dostatnie i bezpieczne docelowe miejsce zamieszkania) w państwach tych zarysowały się wyraźne zmiany, które w dużej mierze warunkują poziom bezpieczeństwa politycznego i społecznego w dzisiejszej Danii, Norwegii i Szwecji.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 3 (29)/2015: Partie radykalnej prawicy na szwedzkiej scenie politycznej (Wojciech Lieder)

Stabilność szwedzkiego systemu politycznego przekłada się na ogólnospołeczny dobrobyt, którego powstanie było możliwe głównie dzięki dominacji partii lewicowych oraz częstemu osiąganiu ogólnoparlamentarnego konsensusu. W wyniku kryzysów ekonomicznych, następujących od lat 70. XX w., model ten poważnie się zachwiał. Coraz częściej do głosu zaczęły dochodzić środowiska skrajnie prawicowe, reprezentowane w szwedzkim parlamencie przez partie: Nowa Demokracja (Ny Demokrati, NyD) oraz Szwedzcy Demokraci (Sverigedemokraterna, SD).
Celem analizy jest odpowiedź na pytania: co określa się w Szwecji mianem skrajności poglądów?; jak funkcjonowały i funkcjonują ugrupowania ultraprawicowe w Szwecji?; jak odnoszą się one do socjalnego bezpieczeństwa oraz liberalizmu światopoglądowego i obyczajowego?

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 2 (28)/2015: Opieka medyczna w krajach nordyckich (Aleksandra Grochowska, Katarzyna Jakubowska, Justyna Kasprzak, Zuzanna Kozieł, Ewa Rękawiecka, Izabela Stolarska)

Systemy opieki medycznej państw nordyckich wpisują się w wersję polityk publicznych, od lat wypracowywaną w Europie Północnej. Modelowe rozwiązania w tym zakresie z założenia mają umożliwiać każdemu obywatelowi równy dostęp do pomocy medycznej na możliwie jak najwyższym poziomie. Społeczeństwa regionu nordycko-bałtyckiego należą jednocześnie do najszybciej starzejących się w Europie. Ważnym elementem systemu opieki medycznej jest zatem możliwie skuteczne reagowanie na ten proces. Przejawia się ono w położeniu mocnego akcentu na poprawę profilaktyki oraz zmianę społecznych nawyków w kierunku działań i zachowań prozdrowotnych.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 1 (27)/2015: Polityka alkoholowa krajów nordyckich (Aleksandra Grochowska, Katarzyna Jakubowska, Justyna Kasprzak, Zuzanna Kozieł, Ewa Rękawiecka, Izabela Stolarska)

Polityka alkoholowa krajów nordyckich jest postrzegana jako jedna z najbardziej restrykcyjnych w całej Europie. Autorki starają się wykazać, że – wbrew obiegowym opiniom – poszczególne państwa Norden nie prowadzą w tym zakresie jednolitej polityki. Systemy instytucjonalno-prawne służące zapobieganiu problemowi alkoholowemu wynikają z tradycji poszczególnych krajów i są pragmatycznie dostosowywane do bieżących realiów, wynikających z wiodącej w danym państwie doktryny polityczno-prawnej.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 6 (26)/2014: Wolność w szwedzkim modelu państwa (Wojciech Lieder)

Szwedzki model systemu politycznego, którego początek budowy umownie datuje się na lata 30. XX w., jest efektem decyzji politycznych determinowanych przez społeczeństwo. Ogromny wpływ na jego kształt miał i wciąż ma charakter narodowy Szwedów. Jakie wydarzenia historyczne miały wpływ na pojmowanie wolności przez Szwedów? Co o wolności mówi szwedzka konstytucja? Do jakich absurdów prowadzi nadinterpretacja tego pojęcia? Próba uchwycenia kwintesencji wolności w tym największym skandynawskim kraju, obejmuje analizę uwarunkowań historycznych, wybranych fragmentów aktów konstytucyjnych oraz porównanie rozumienia szeroko pojętej wolności w Szwecji i w innych krajach.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 5 (25)/2014: Current state and prospects of nuclear energy in the Baltic Sea region countries (Ekaterina Tarasova)

Electricity production and stable energy supply is one of the key tasks of the governments in order to guarantee energy security and national security. This paper aims to present the current state and the prospects for development of nuclear energy in the Baltic Sea region. The region is constituted of Finland, Sweden, Denmark, Germany, Poland, Estonia, Latvia, Lithuania (all EU member states) and Russia, Norway and Belarus (EU neighboring countries). There is a necessity to look at the whole region for gaining insights about regional trends in energy systems. The need to strengthen regional cooperation in the sphere of energy security is marked in the Declaration on energy security in the Baltic Sea region. The change in nuclear energy policies has been marked in the last decade. There are challenges inherent in the process of implementation of them. This paper highlights particular subregions and countries that should be paid attention to when the development of nuclear energy in the region is discussed.

pressmoicoPełny tekst dostępny w języku angielskim - e-book

Nr 4 (24)/2014: Innovation systems in Danish clusters (Grzegorz Radyński-Figlarz)

Duńskie klastry są doskonałymi przypadkami służącymi badaniom nad pojawieniem się, rozwojem i utrzymaniem tego ciekawego zjawiska. Klastrowanie jest nieprzewidywalnym procesem, który może rozpocząć się z różnych powodów i zatrzymać w dowolnym stadium rozwoju. Na podstawie ogólnego przeglądu i analizy kilku konkretnych przykładów klastrowania można wnioskować, że bez wątpienia tworzenie klastrów jest zjawiskiem ekonomicznie pozytywnym. Duńskie klastry przechodzą obecnie różne drogi rozwoju, korzystają z pomocy państwa lub nie, są zróżnicowane ze względu na uwarunkowania geograficzne oraz przypadkowe okoliczności, jako efekt spin-offów, ewoluują w mniej lub bardziej oczywistych kierunkach. Wykazują zróżnicowane sposoby uzyskania dobrze funkcjonującego i korzystnego klastra, ale wszystko to dzieje się w ramach jednego państwa, w jego ramach prawnych, sytuacji gospodarczej i kultury organizacyjnej.

pressmoicoPełny tekst dostępny w języku angielskim - e-book

Nr 3 (23)/2014: Nowe zarządzanie publiczne w Danii w perspektywie porównawczej (Sylwia Daniłowska)

Wraz z intensyfikacją procesów globalizacyjnych zarówno podmioty prywatne, jak i publiczne stanęły przed wyzwaniem związanym z koniecznością podniesienia poziomu adaptacyjności do nowych warunków społeczno-gospodarczych. Jedną z odpowiedzi na nowe wyzwania skierowane wobec sektora publicznego miała być implementacja modelu nowego zarządzania publicznego (NPM - New Public Management). Jego wykorzystanie miało wpłynąć na poprawę jakości usług publicznych, profesjonalizację kadr oraz podniesienie poziomu efektywności jego działań. Różnice w zakresie uwarunkowań społeczno-gospodarczych i politycznych występujące pomiędzy państwami realizującymi model anglosaski i państwami realizującymi model nordycki zdeterminowały sposób implementacji i wybór poszczególnych instrumentów NPM. W przeciwieństwie do państw anglosaskich reprezentująca model nordycki Dania przedmiotową koncepcję zastosowała jedynie w niektórych obszarach i zakresie, który nie wpływa na obniżenie poziomu dekomodyfikacji, czyli odtowarowienia, a więc uniezależnienia statusu społecznego jednostki od jej pozycji na rynku pracy.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 2 (22)/2014: Globalny kryzys finansowy a finanse publiczne w Danii, Finlandii i Szwecji (Leszek Leśniewski)

Celem artykułu jest analiza i ocena wpływu globalnego kryzysu na kondycję finansów publicznych w Danii, Finlandii i Szwecji.
Interpretacji poddano zmiany wskaźników polityki fiskalnej. W latach 2005-2012, Dania, Finlandia i Szwecja charakteryzowały się dobrą sytuacją w finansach publicznych. Globalny charakter współczesnego kryzysu doprowadził jednak do zmian w tym sektorze. Na podstawie przeprowadzonej analizy można sformułować uogólniający wniosek, że reakcja finansów publicznych na kryzys w krajach skandynawskich była odmienna w porównaniu do innych gospodarek rozwiniętych.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 1 (21)/2014: Oświata w szwedzkim modelu państwa opiekuńczego (Wojciech Lieder)

Artykuł porusza kwestie genezy, ewolucji, kształtu i roli oświaty w szwedzkim modelu państwa opiekuńczego. Historia szwedzkiej oświaty sięga epoki średniowiecza, jednakże instytucjonalnego charakteru zaczęła nabierać w XIX w. Z kolei w XX w. nastąpił jej rozkwit. Staranność, dokładność, elastyczność nauczania, nakierowanie na praktyczne wykorzystywanie wiedzy oraz determinowanie uczniów do pracy w grupie stały się po II wojnie światowej priorytetem jednej z najznamienitszych partii w historii parlamentaryzmu szwedzkiego – Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, która odegrała jedną z najistotniejszych ról w budowaniu szwedzkiego modelu państwa opiekuńczego.
Specyfika systemu edukacyjnego opisana została hierarchicznie – od najniższego do najwyższego szczebla edukacji, począwszy od przedszkola i zerówki, poprzez szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, kończąc na kształceniu na uczelniach wyższych. Analizie został poddany także system kształcenia imigrantów.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 8 (20)/2013: Skandynawskie państwo opiekuńcze – erozja czy reaktywacja? (Włodzimierz Anioł)

Celem analizy jest próba odpowiedzi na pytanie: na czym polegał proces modernizacji skandynawskiego modelu państwa opiekuńczego w latach 90. XX wieku i w pierwszej dekadzie obecnego stulecia? Mój generalny wniosek sprowadza się do tezy, iż model ten wciąż zachowuje nie tylko swoją oryginalną specyfikę i odrębność, ale i liczne walory i przewagi konkurencyjne. Prezentowana nierzadko w dyskursie naukowym i politycznym teza o „końcu historii” skandynawskiego państwa opiekuńczego nie znalazła w tym opracowaniu potwierdzenia.
W latach 80. ujawniła się potrzeba istotnej odnowy czy reformy tradycyjnej – ostatecznie ukształtowanej w latach 50. i 60. XX wieku – skandynawskiej odmiany welfare state. Powstała konieczność jej dostosowania do nowych uwarunkowań i wyzwań – tak aby państwa te utrzymały, a nawet poprawiły swą dotychczasową wysoką efektywność ekonomiczną i międzynarodową konkurencyjność, przy jednoczesnym zachowaniu tych głównych filarów dotychczasowego systemu, które gwarantowały społeczeństwom skandynawskim wysoki poziom spójności i solidarności. Poszczególne instytucje podlegały naturalnie pewnym niezbędnym zmianom, aby skutecznie spełniać dodatkowe funkcje, wynikające z nowych potrzeb rozwojowych i oczekiwań społecznych. Systemową trwałość modelu nordyckiego zapewniło jednak podtrzymywanie takich zasad ładu społecznego i mechanizmów politycznych, jak konstruktywna destrukcja, publiczne zarządzanie ryzykami socjalnymi, indywidualizm wspólnotowy, demokracja konsensualna, dobrze zrównoważone relacje państwa z rynkiem.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 7 (19)/2013: Dania wobec walk Rzeczypospolitej o kształt granic w latach 1918–1922 (Kamila Faszcza)

Opracowanie traktuje o rozwoju stosunków dyplomatycznych odradzającego się po okresie zaborów państwa polskiego z Danią. Istotne znaczenie i silny wpływ na ten proces miał niekorzystny wizerunek Polski, kształtowany podczas i po I wojnie światowej przez agencje prasowe i publicystów nieprzychylnych odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Były one często powiązane z politycznymi przedstawicielstwami Niemiec, bolszewickiej Rosji czy ośrodkami żydowskimi i litewskimi. Wizerunek odrodzonej republiki przedstawiano w duńskiej prasie jako czynnik destabilizujący na obszarze Europy Środkowo-Wschodniej. Niewielka znajomość przez Skandynawów sytuacji na ziemiach polskich nie sprzyjała poprawie negatywnego wizerunku Polski, co czyniło podatny grunt pod propagandę i niesprawdzone informacje. Sytuacja ta zaczęła ulegać zmianie wraz z kolejnymi plebiscytami: w Danii dotyczącym przynależności terytorialnej Szlezwigu, w Polsce – Górnego Śląska. Dopatrywano się analogii pomiędzy ówczesną sytuacją Danii i Polski w stosunkach z Niemcami. W międzyczasie zaś Armia Czerwona przystąpiła do kontrofensywy na ziemie polskie. Dopiero po zwycięstwie nad bolszewikami i politycznym uregulowaniu kwestii granic, sytuacja Polski zaczęła się stabilizować. Wzrosła też działalność informacyjna rządu polskiego za granicą. Powodowało to mniejszą aktywność nieprzychylnych Polsce agencji informacyjnych na terenie Danii, pozwalając na otwarcie nowego rozdziału w oficjalnych stosunkach polsko-duńskich, w ramach których Duńczycy prowadzili jednak w dalszym ciągu politykę ostrożną.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 6 (18)/2013: Ile jest altruizmu w skandynawskiej pomocy rozwojowej? (Klaudia Albercka)

Krajom skandynawskim, pomimo bycia jedynie średnimi mocarstwami ze stosunkowo niewielkimi populacjami, udało się zostać uznanymi za światowych liderów pomocy rozwojowej. Oprócz hojności i wysokiego poziomu pomocy, jedną z najbardziej powszechnie uznanych cech wspólnych ich polityki rozwojowej są silne moralne motywacje. Jakkolwiek ten niematerialny czynnik może wydawać się początkowo nieuchwytny, owa motywacja może jednak być przedmiotem akademickich badań np. przy pomocy analizy rozkładu geograficznego pomocy rozwojowej.
Niniejszy artykuł jest próbą identyfikacji motywacji Danii, Szwecji i Norwegii w pomocy rozwojowej poprzez analizę kryteriów doboru partnerów w rozwoju, ciągłości relacji pomocy, koncentracji wysiłków ich pomocy na rzecz rozwoju, a wreszcie, aktualnych trendów w przydzielaniu tej pomocy konkretnym kontynentom i regionom świata. I chociaż ogólnoustrojowy interes krajów skandynawskich występuje jako bardzo ważny motyw w kształtowaniu ich polityki, to jednak moralne zobowiązanie i powody humanitarne nadal stanowią najważniejsze źródło przesłanek pomocy.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 5 (17)/2013: Polityka makroekonomiczna Szwecji po 1990 roku – lekcje dla Polski (Sławomir Czech)

W ciągu ostatnich dwóch dekad Szwecja dokonała istotnego przeobrażenia swojej polityki gospodarczej. Z kraju wykazującego tendencje stagflacyjne i szybko akumulującego dług publiczny stała się dynamiczną gospodarką ze zrównoważonymi finansami publicznymi oraz silnym nastawieniem proeksportowym. Dobrą kondycję gospodarczą tego kraju uwypuklił globalny kryzys z lat 2008-2010, który przyniósł wielu krajom bardzo słabą koniunkturę oraz rosnące problemy z zadłużeniem. Szwecja natomiast przeszła przez kryzys relatywnie gładko i bezboleśnie, ponownie przykuwając uwagę obserwatorów i komentatorów z całego świata.
Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie ścieżki szwedzkich reform oraz aktualnego ładu makroekonomicznego, które stanowią o jej dzisiejszym sukcesie. Uwagę poświęcono zatem w pierwszej kolejności stworzeniu funkcjonalnych ram dla działalności podmiotów gospodarczych w postaci polityk fiskalnej i monetarnej opartych na normach, później omówiono powrót do dobrych praktyk rynku pracy, a na zakończenie przeanalizowano przyczyny szwedzkiego wzrostu gospodarczego w omawianym okresie.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 4 (16)/2013: Kształcenie zawodowe (IVET) – specyfika i polityka krajów nordyckich a specyfika i polityka Polski (Agnieszka Dziedziczak-Foltyn)

Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie młodych ludzi do efektywnego prowadzenia życia zawodowego i umożliwienie im wejścia na rynek pracy. Aby zrealizować ów wspólny na całym świecie cel, poszczególne państwa budowały przez lata nieco różne systemy kształcenia zawodowego i przyjmowały dość zróżnicowaną politykę w tym zakresie. Od dekady, w ramach procesu kopenhaskiego, działania państw europejskich zmierzają w podobnym kierunku i coraz bardziej się ujednolicają, aczkolwiek nadal nie istnieje żaden optymalny system i najlepsza polityka w zakresie kształcenia zawodowego. Pewnym wzorcem dla krajów o niższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego (Polska) może być system kształcenia i polityka kształcenia zawodowego w krajach o wyższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego (kraje nordyckie). W poszukiwaniu korzystnych dla Polski rozwiązań przeprowadzono analizę dotyczącą pierwszego etapu kształcenia tego typu, tzw. wstępnego kształcenia zawodowego (IVET), które najczęściej występuje w formie kształcenia na poziomie szkoły średniej II stopnia (ISCED 3). Na potrzeby tej analizy dokonano przeglądu systemów IVET w Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji, a także w Polsce. Tekst wieńczą wnioski ukierunkowane na rodzaj i możliwości implementacji w Polsce rozwiązań w zakresie wstępnego kształcenia zawodowego sprawdzonych w krajach nordyckich.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 3 (15)/2013: Duński korporatyzm w kryzysie? (Sylwia Rosocha)

W celu zrozumienia specyfiki funkcjonowania duńskiego rynku pracy, niezbędne jest odwołanie się do dwóch ważnych wartości społecznych uznawanych przez Duńczyków, jakimi są indywidualizm oraz solidarność społeczna. To one nadawały i w dalszym ciągu nadają kierunek działaniom podejmowanym w ramach polityki społecznej i gospodarczej. Na nich budowano również korporatyzm, bez zrozumienia którego niemożliwe wydaje się analizowanie duńskich rozwiązań. Budowany przez lata na silnych wartościach protestantyzmu i pietyzmu, dziś stoi przed licznymi wyzwaniami natury społeczno-gospodarczej i demograficznej. Od skuteczności i trafności podjętych przez partnerów społecznych działań będzie zależeć nie tylko ich status na duńskim rynku pracy, ale również kształt polityki rynku pracy oraz rola państwa jako jednego z aktorów w nią zaangażowanego.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 2 (14)/2013: Polityka zagraniczna Finlandii. Od zimnowojennego neutralizmu do współczesnego niezaangażowania (Ewa Litke)

Termin neutralność jest obecny w polityce już od starożytności. Od tego czasu pojęcie to, wywodzące się od łacińskiego słowa neuter , przeszło znaczącą ewolucję w kierunku terminu o charakterze polityczno-prawnym . Współcześnie, na skutek wielu czynników, takich jak wzrastające znaczenie zobowiązań międzynarodowych, wynikających między innymi z przynależności państw do organizacji międzynarodowych propagujących konkretne interesy i zachowania, czy też z podpisywania szeregu umów i traktatów, przyjęcie stanowiska neutralnego w stosunkach międzynarodowych wydaje się bardzo trudne. Przyglądając się jednak przykładowi Finlandii - państwa, którego doktryna polityki zagranicznej i bezpieczeństwa od lat 40. XX wieku oparta jest o zasadę niezaangażowania, wydaje się to możliwe.
Opracowanie poświęcone jest analizie procesu ewolucji doktryny fińskiej polityki zagranicznej – od zimnowojennego neutralizmu do współczesnego niezaangażowania oraz charakterystyce obu jej wersji. W jego pierwszej części wskazano genezę fińskiego neutralizmu, wraz z dokładnym wyjaśnieniem pojęcia neutralności. W kolejnej części, analizie poddano proces transformacji omawianej doktryny w kierunku militarnego niezaangażowania.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 1 (13)/2013: Grenlandia. Dylematy suwerenności i autonomii a globalny wyścig po zasoby (Michał Ciesielski)

Analiza przedstawia krótki rys historyczny, ekonomiczny i polityczny Grenlandii. W przeszłości, jak i obecnie rozwój gospodarczy Grenlandii był i jest uzależniony od źródeł i surowców naturalnych: niegdyś i jeszcze do dziś od darów oceanu, w przyszłości być może od minerałów wydobywanych z głębi ziemi. Z kolei dominującymi elementami grenlandzkiej polityki były zawsze z jednej strony czynniki związane ze stopniowym przejmowaniem kompetencji państwowych i uzyskiwaniem suwerenności zewnętrznej, a z drugiej strony – istniejące zależności polityczne, głównie od Danii, ale też od USA, a w przyszłości być może od Chin.
W kontekście tych szerszych uwarunkowań, autor zastanawia się na przyszłością Grenlandii, uwzględniając także wyniki ostatnich wyborów do lokalnego parlamentu władz autonomicznych.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 7 (12)/2012: Sytuacja polskich migrantów w Norwegii (Monika Sokół-Rudowska)

Globalny kryzys ekonomiczny stał się źródłem wzrostu ruchów migracyjnych do krajów Europy Zachodniej. Takim krajem była również Norwegia, do której od 2008 r. prowadził jeden z bardziej popularnych szlaków migracyjnych. W ciągu kilku lat Polacy stali się najliczniejszą grupą obcokrajowców zamieszkującą na terenie tego kraju. Przyjechali do Norwegii najczęściej w poszukiwaniu pracy i znajdowali ją głównie w budownictwie (mężczyźni) i przy sprzątaniu (kobiety). Migranci chętnie deklarują zadowolenie ze swojego życia w Norwegii, zwłaszcza jeżeli mowa jest o życiu zawodowym. Najistotniejszymi przeszkodami stojącymi na drodze ku integracji ze społeczeństwem norweskim są: nieznajomość języka norweskiego i tylko w niewielkim stopniu znajomość angielskiego, a także zamykanie się we własnych enklawach etnicznych. W rezultacie tych działań większość polskich migrantów funkcjonuje w izolacji od sporej części społeczeństwa norweskiego.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 6 (11)/2012: System opieki nad seniorami w Szwecji – lekcje dla Polski (Rafał Bakalarczyk)

Hojna, uniwersalna opieka nad osobami zależnymi jest ważną cechą szwedzkiego systemu dobrobytu. Celem niniejszego opracowania jest pokazanie jak zorganizowana jest opieka nad osobami starszymi, zwłaszcza tymi którzy tracą samodzielność. W pierwszej części pokazuję uwarunkowania demograficzne i zdrowotne. Następnie przechodzę do przedstawienia poziomu i zasad finansowania systemu opieki oraz jego organizacji. W końcu przechodzę do omówienia w świetle koncepcji obywatelstwa socjalnego podstawowych instrumentów wsparcia i zasad, na jakich seniorzy i ich opiekunowie mogą z nich korzystać. Szczególnie dużo uwagi poświęcone zostało stosunkowo od niedawna rozwijającej się tam polityce kompleksowego wsparcia opiekunów nieformalnych i rodzin z osobą starszą. Ów trend przyczynia się do zmiany oblicza całego systemu opieki i może być źródłem inspiracji dla Polski. Następnie omówiona polska polityka opieki, w dużej mierze bazująca na rodzinie, zostaje zestawiona z tym co dzieje się w Szwecji. Opracowanie wieńczy refleksja nad tym, które elementy szwedzkiego podejścia można zastosować w Polsce i na jakie może to natrafić bariery.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 5 (10)/2012: Fiński model państwa opiekuńczego (Ewa Litke)

Specyficznie narodowy model państwa opiekuńczego rozwinął się w Finlandii nieco później niż w innych państwach regionu. Doprowadził on jednak do ostatecznego przekształcenia się systemu gospodarki opartej na rolnictwie, w dobrze prosperującą gospodarkę przemysłową, współcześnie, co raz bardziej zglobalizowaną oraz do umocnienia się w kraju postaw egalitarystycznych. W ostatnim okresie model ten, oparty o gwarancję powszechnych ubezpieczeń społecznych oraz o rozwinięte usługi socjalne i zdrowotne, poddawany jest wielu próbom wynikającym z postępujących zmian cywilizacyjnych, które dotykają także innych państw nordyckich.
Celem opracowania jest syntetyczna charakterystyka fińskiego modelu państwa opiekuńczego - genezy jego współczesnej formy oraz najistotniejszych zagrożeń przed nim stojących.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 4 (9)/2012: W kierunku państwa wspierającego pracę – workfare state w Danii (Sylwia Rosocha)

Jednym z głównych celów działań podejmowanych na rzecz poprawy sytuacji społeczno-ekonomicznej jest zmniejszenie bezrobocia i podniesienie wskaźnika zatrudnienia. Do lat 70. XX wieku do walki z bezrobociem najczęściej używano pasywnych narzędzi wsparcia. Wraz z rozszerzaniem ich katalogu, rosła liczba osób korzystających z pomocy państwa, a wraz z nimi, skala wydatków socjalnych. W obliczu narastającej bierności ekonomicznej obywateli oraz słabnącej kondycji finansów publicznych, nawet tak hojne państwa dobrobytu, jak Dania, wprowadzały systematycznie regulacje „aktywizujące” społeczeństwo. W ramach nowej aktywnej polityki społecznej Duńczycy zaczęli kłaść nacisk na działania przywracające równowagę między popytem a podażą pracy, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej produktywności zatrudnienia.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 3 (8)/2012: Problem bezdomności w Skandynawii (Michał Ciesielski)

Wydawać by się mogło, że Europa Zachodnia w XXI wieku powinna poradzić sobie z problemem bezdomności. Rozwój gospodarczy sprawił, iż w budżecie rządów wielu państw z pewnością znalazły się środki na przeciwdziałanie temu zjawisku. Badania naukowe nad społeczeństwem, a także wzrost zainteresowania opinii publicznej tą sprawą to z pewnością kolejne czynniki, które mogłyby ułatwić walkę z tym problemem. Już dawno udowodniono, że społeczne koszty bezdomności są bardzo wysokie i sama walka z nią nie wynika tylko z odruchu ludzkiej empatii, ale zwyczajnie opłaca się finansowo. Tym bardziej dziwić może fakt, iż problem bezdomności jest dalej obecny w krajach skandynawskich, które jak żadne inne na świecie opiekują się swoimi obywatelami od przysłowiowej kołyski, aż po grób. Jednak nie każdy chce, by się nim opiekowano i nie każdy nadaje się do życia w idealnym, szczęśliwym i aktywnym społeczeństwie, jakie próbuje się stworzyć w ramach skandynawskiego modelu welfare state. W poniższej analizie postaram się pokrótce opisać zjawisko bezdomności w Skandynawii opierając się na oficjalnych rządowych raportach wydanych w poszczególnych krajach. Na koniec chcę się przyjrzeć rozwiązaniom, które zastosowano w tych krajach w walce z bezdomnością oraz, dokonać próby oceny, które z nich mogłyby mieć zastosowanie w Polsce.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 2 (7)/2012: System emerytalny w Szwecji (Janina Petelczyc)

Problem starzejących się społeczeństw europejskich skłania reformatorów do zainteresowania się nowoczesnymi i skutecznymi konstrukcjami systemów emerytalnych. Przykładem perspektywicznych rozwiązań jest system szwedzki. Zreformowano go w 1999 roku, wprowadzając nowe rozwiązania takie jak: system repartycyjny oparty o zdefiniowaną składkę i emerytury kapitałowe. Jednocześnie dla osób, które nie były w stanie odłożyć odpowiedniej ilości środków funkcjonuje emerytura gwarantowana. Ważnym elementem szwedzkiego systemu emerytalnego są także dodatkowe filary: zabezpieczenia zawodowego oraz indywidualnego. System emerytalny oraz rozwiązania w dziedzinie opieki sprawiają, że szwedzcy seniorzy należą do najmniej zagrożonych materialną deprywacją w Europie.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 1 (6)/2012: Financial crisis and radical political activism: the case of Icelandic students (Katarzyna Growiec, Sjöfn Vilhelmsdóttir)

Celem naszego raportu jest zbadanie poziomu zaufania społecznego, zaufania do instytucji politycznych oraz powszechności form radykalnego wyrażania poglądów politycznych wśród islandzkich studentów. Przeanalizowane zostały dane z lat 1999-2010. Szczególna uwaga została przez nas poświęcona zmianom ww. zmiennych w latach 2005 – 2010 z uwagi na to, że w tym czasie na Islandii rozpoczął się kryzys finansowy. Celem naszego raportu było wskazanie, na ile silnie wpłynął on na dotychczasowe normy i wartości obecne w islandzkim społeczeństwie.
Z przeanalizowanych przez nas danych wynika, że zaufanie społeczne między ludźmi statystycznie istotnie się obniżyło w ostatnich latach. Podobnie zaufanie do instytucji politycznych i systemu prawnego. Jednak zaufanie wciąż jest na niezmienionym, wysokim, poziomie jeśli analizujemy stosunek do policji. Nasze dane pokazały również, że islandzcy studenci są obecnie znacznie bardziej chętni do wyrażania swoich postaw politycznych w sposób radykalny niż dekadę temu.

pressmoicoPełny tekst dostępny w języku angielskim - e-book

Nr 5/2011: Fińska droga do społeczeństwa informacyjnego (Konrad Prandecki)

Finlandia w ciągu ostatniego dwudziestolecia dokonała olbrzymiego skoku w zakresie poziomu rozwoju cywilizacyjnego. Efektem podjętych wysiłków jest dynamiczny wzrost gospodarczy, który doprowadził do podwojenia dochodu przypadającego na mieszkańca. Sukces ten był możliwy dzięki umiejętnemu zastosowaniu zasad społeczeństwa informacyjnego, połączonych z modelem państwa dobrobytu. Idea społeczeństwa informacyjnego stanowi istotny krok w kierunku osiągnięcia gospodarki opartej na wiedzy. Istotą tej koncepcji jest przede wszystkim umiejętność przekazywania i wykorzystania danych. W dobie natłoku informacji, szczególnie widocznego w Internecie te umiejętności stają się kluczowymi elementami sukcesu. Z tego powodu odpowiednia edukacja stanowi klucz do sukcesu.
W Finlandii pierwsze działania na rzecz budowy społeczeństwa informacyjnego sięgają lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. Jednakże stanowiły one zaczątek procesu, który na dobre rozwinął się w 1992 r. Wtedy to przeprowadzono gruntowne reformy oraz wskazano rozwój społeczeństwa informacyjnego jako kierunek wyjścia z załamania gospodarczego. Pierwsza strategia w tym zakresie powstała w 1995 r. Była ona aktualizowana w latach 1998 i 2007. Ostatni z tych dokumentów opisuje działania w perspektywie 2015 r. Jednakże już jest tworzony kolejny dokument przedstawiający założenia do 2020 r. Reformy podjęte prawie dwadzieścia lat temu spowodowały gruntowną przebudowę kraju. Dotknęła ona nie tylko sfery gospodarczej, ale również organizacyjnej. W szczególności ten drugi aspekt często jest uznawany jako wzorcowy. Te inicjatywy były możliwe dzięki osiągnięciu bardzo wysokiego poziomu edukacji gdzie kładzie się duży nacisk na rozwijanie zdolności do uczenia się, tak aby po zakończeniu nauki obywatel był w stanie samodzielnie dalej się rozwijać w zależności od osobistych potrzeb.
Polska czerpiąc z dorobku fińskiego powinna rozpocząć działanie od zbudowania strategii społeczeństwa informacyjnego. Określenie jasnych celów, kryteriów ich osiągnięcia, a także konsekwentna ich realizacja to najważniejsze lekcje jakie można przyswoić. Ponadto powinno zwrócić się uwagę nie tylko na rozbudowę infrastruktury technicznej (poza oprogramowaniem społeczeństwo jest już wystarczająco przygotowane do korzystania z sieci), ale przede wszystkim na proces edukacji, zwłaszcza najstarszych grup potencjalnych użytkowników.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 4/2011: Edukacja przedszkolna w Szwecji – lekcje dla Polski (Rafał Bakalarczyk)

Analiza poświęcona systemowi edukacji przedszkolnej w Szwecji, koncentruje się zwłaszcza na kwestii dostępności do niej, sposobach jej organizacji i finansowania. W pierwszej części pokazane są wysokie wskaźniki objęcia dzieci edukacją w tym kraju i porównanie ze wskaźnikami w pozostałych krajach nordyckich. Następnie ukazane jest to, w jaki sposób model powszechnej edukacji przedszkolnej w Szwecji urzeczywistnia główne założenia socjaldemokratycznego modelu welfare state, takie jak uniwersalny dostęp do usług publicznych czy promowanie równości płci na rynku pracy. W dalszej części przybliżony został historyczny rozwój edukacji przedszkolnej od końca XIX wieku, z uwzględnieniem głównych trendów i punktów zwrotnych tej ewolucji. Szczególnie istotna wydaje się część poświęcona dostępności do przedszkoli w Szwecji oraz bardzo ograniczonym kosztom, jakie ponosi z tego tytułu rodzina. Przedstawiono też szereg instytucjonalnych form, w jakich świadczona jest w Szwecji opieka przedszkolna, a także strukturę jej finansowania, którą cechuje wysoki udział wydatków publicznych oraz wsparcie w tym zakresie samorządów z budżetu centralnego. Po krótkim przedstawieniu jak wygląda pod tym względem sytuacja w Polsce, następuje porównanie jej z tym, co zostało napisane o Szwecji. Zaprezentowano w końcu w kilku punktach inspiracje, jakich może dla Polski dostarczyć Szwecja w omawianym zakresie.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 3/2011: Polityka równości płci w Danii – dobre praktyki dla Polski (Maria Skóra)

Problem nierównego statusu kobiet i mężczyzn jest częstym tematem dyskusji na arenie międzynarodowej. Zarówno Organizacja Narodów Zjednoczonych, jak i Unia Europejska za jeden z priorytetów stawiają sobie likwidację dyskryminacji ze względu na płeć we wszystkich obszarach życia społecznego: gospodarce, polityce, kulturze. Kraje skandynawskie, w tym Dania charakteryzują się długą tradycją realizowania polityki społecznej przyjaznej nie tylko rodzinie. Dzięki hojnej ofercie usług wspierających rodziców z jednej strony i dbałością o uwzględnianie perspektywy płci na każdym szczeblu realizowania polityki udaje się realizować równość szans. W 2008 roku Dania zajmowała 2 miejsce na świecie w rankingu Gender Inequality Index, będąc tym samym krajem, w którym różnice sytuacji kobiet i mężczyzn w obszarze zdrowia, udziału we władzy i w rynku pracy są minimalne. Polska kolokowała się na miejscu 26. Wysoki udział kobiet w rynku pracy oraz procesach decyzyjnych są efektem długoletnich działań na rzecz rzeczywistego wyrównywania szans i przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na płeć. W Polsce realizacja polityki równościowej napotyka na bariery i przebiega ze zróżnicowaną skutecznością, stąd też wskazana jest analiza duńskich doświadczeń w tym zakresie.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 2/2011: Szwedzka polityka rodzinna – lekcje dla Polski (Katarzyna Skubiszewska)

W obliczu niekorzystnej sytuacji demograficznej, spowodowanej zbyt niskim przyrostem naturalnym przy jednoczesnym wydłużaniu się przeciętnej długości życia, Europa stanęła przed wyzwaniem, z którym musi się zmierzyć, by w jak największym stopniu uniknąć negatywnych konsekwencji takiego stanu rzeczy. Wyjątkowego znaczenia nabiera kwestia zachęcania ludności do podejmowania planów prokreacyjnych i wspierania rodzicielstwa. Konieczne stało się wypracowanie nowych, efektywnych rozwiązań ułatwiających decyzje o zakładaniu rodziny i posiadaniu potomstwa. Z problemem tym od lat zmierza się Szwecja, bowiem od kilku dekad zachodzą w niej przemiany na tle demograficznym, mające związek m.in. z przeobrażeniami modelu rodziny. Od skutecznej polityki rodzinnej zależą postawy społeczeństwa w zakresie planowanej dzietności, dlatego też niezwykle ważna w projektowaniu wszelkich reform i nowych rozwiązań na rzecz rodziny jest umiejętność przewidywania i dostosowania się do oczekiwań społeczeństwa. W Szwecji obowiązki dot. wspierania rodzin przejęło na siebie państwo, w myśl idei, iż od tego, w jaki sposób ta podstawowa komórka społeczna funkcjonuje zależy kształt i przyszłość całego społeczeństwa. Szwecja, jako jedno z pierwszych państw w Europie i na świecie, podjęła szeroko zakrojone działania wychodzące naprzeciw rodzinie, tak by wsparcie, jakiego potrzebuje nabrało wymiaru rzeczywistego, a nie tylko deklaratywnego. Celem opracowania jest przeanalizowanie doświadczeń szwedzkich w tym zakresie oraz rozważenie ich przydatności dla polskiej polityki społecznej.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Nr 1/2011: Duńska polityka flexicurity – lekcje dla Polski (Sylwia Rosocha)

Dania była jednym z państw europejskich, które w latach 90. XX wieku podjęły ryzyko związane z wprowadzeniem niezbędnych reform w państwie, które miały zwiększyć poziom konkurencyjności gospodarki, a także umożliwić dalszą realizację modelu państwa socjalnego. Zgodnie z założeniami duńskiego modelu flexicurity możliwa jest koordynacja korzystnych dla pracodawców działań uelastyczniających z podnoszącymi poziom bezpieczeństwa socjalnego zatrudnionych z zachowaniem obopólnych korzyści. Dzięki koncepcji połączenia elastycznego zatrudnienia z bezpieczeństwem socjalnym, Dania rozwiązała nasilający się w tamtym czasie problem bezrobocia. Sprawność przeprowadzonych przez Danię reform instytucjonalnych, które zwiększają skłonność przedsiębiorstw do tworzenia nowych miejsc pracy i wzmacniają bodźce bezrobotnych do podejmowania zatrudnienia oraz ich pozytywny wpływ na sytuację na rynku pracy sprawiły, iż duński model flexicurity stał się inspiracją dla innych państw do reformowania swoich rynków pracy na wzór Danii. Uwzględniając różnice zachodzące w zakresie polityki makroekonomicznej, modelu realizowanej polityki społecznej oraz specyfikę uwarunkowań kulturowych i instytucjonalnych Danii i Polski, w artykule zostaną przedstawione propozycje konkretnych rozwiązań funkcjonujących w Danii, które mogłyby się sprawdzić również na płaszczyźnie polskiej.

pressmoicoPełny tekst - e-book

Redakcja: Włodzimierz Anioł (red. nacz.), Marcin Fronia, Kazimierz Musiał, Piotr W. Zawadzki
© Copyright i wydawca: Fundacja Naukowa NORDEN CENTRUM, Warszawa
Cytowanie i wykorzystywanie fragmentów tekstów tylko za podaniem źródła
ISSN 2299-0232